II.Bayezit Dönemi Ders Notları

II. BAYEZİT DÖNEMİ
(1481-1512)

İç olaylar:
1) Cem Sultan olayı
2) Şehzadeler sorunu
Dış Olaylar:
1) Osmanlı-Memluk savaşı
2) Osmanlı –Venedik Savaşı
3) Osmanlı-İran ilişkilerinin başlaması

Devamı İçin “Devamı” Linkine Tıklayınız.

Tahta geçişi: 3 Mayıs 1481’de Fatih Sultan Mehmet öldüğü zaman, büyük oğlu Beyazıt, Amasya; küçük oğlu Cem, Konya valisi idi.
Sadrazam Karamanlı Mehmet Paşa, Cem’in padişah olmasını istiyordu. Bu amaçla bazı önlemler alarak Bayezit’den önce Cem’i İstanbul’a getirmeye çalıştı. Ancak, Karamanlı Mehmet Paşanın rakipleri (Anadolu Beylerbeyi Sinan Paşa) Cem’e gönderilen habercileri tutukladılar ve askerleri kışkırttılar. Ayaklanan yeniçeriler, Karamanlı Mehmet Paşayı öldürdüler (4 Mayıs 1481) . Yeniçeriler, Beyazıt’ın İstanbul’da bulunan 11 yaşındaki oğlu Korkut’u , babasına vekâleten tahta çıkardılar. Şehzade Bayezid, 21 Mayıs 1481 günü İstanbul’a varır varmaz devlet idaresini eline aldı.

I- CEM SULTAN OLAYI (1481-1495)

1- Bursa’ya gelmesi Veraset geleneğinden dolayı Cem Sultan abisinin hükümdarlığını tanımayarak , 4000 kadar askeriyle birlikte 27 Mayıs 1481’de İnegöl önlerine geldi. Sultan İkinci Bayezid, Ayas Paşa idaresindeki bir orduyu Cem Sultan’ın üzerine gönderdi. 28 Mayıs’ta yapılan savaşı kazanan Cem Sultan Bursa’da padişahlığını ilan etti. Kendi adına hutbe okutarak para bastırdı. Çok geçmeden Sultan İkinci Bayezid’e bir mektup gönderen Cem Sultan, Osmanlı topraklarını eşit olarak paylaşmayı teklif etti.
Orta Asya Türk devlet geleneğine göre ikili yönetim
2- Konya’ya gelmesi Kabul edilemeyecek bu teklif karşısında harekete geçen Sultan İkinci Bayezid, ordusuyla birlikte Cem Sultan’ın üzerine yürüdü. Yenişehir Ovası’nda yapılan savaşı kaybeden Cem Sultan, Konya’ya geldi. Konya’ya gelmesiyle Karamanoğullarının desteğini almıştır .
3- Şam’a gelmesi
4- Kahire’ye Gelmesi Burada da kalamayacağını anlayan Cem Sultan, yanına ailesini de alarak Kahire’ye doğru yola çıktı. Memlûklere sığındı. Memlukların desteğini almıştır.Kahire’de iken Hac mevsiminde Hicaz’a gitti. Hac’dan sonra tekrar Kahire’ye gelen Cem Sultan, ağabeyi Sultan İkinci Bayezid’den bir mektup aldı. Bu mektupta, padişahlıktan vazgeçtiği takdirde kendisine bir milyon akçe ödeneceği belirtiliyordu. Ancak Cem Sultan bunu kabul etmedi. İkinci bir teklifi de geri çeviren Cem Sultan, tekrar ülkesine döndü.
Osmanlı Devleti’nin karışıklık içinde bulunmasından yararlanmak isteyen Karamanoğlu Kasım Bey,Cem’i Anadolu’ya çağırdı.Kasım Bey’in amacı, Cem ile birleşerek Karamanoğlu beyliğini yeniden kurmaktı.
5- Halep’e gelmesi
6- Akşehir’e gelmesi Karamanoğulları ve Memluklerin desteği ile 27 Mayıs 1482’de Konya’yı kuşatan Cem Sultan, Sultan İkinci Bayezid’in yaklaşması üzerine kuşatmayı kaldırarak Ankara’ya gitti. Oradan da tekrar Mısır’a gidecekti, ancak yollar tutulmuştu. Bu sırada Rodos şövalyelerinden Pierre d’Aubusson onu Rodos’a davet etti.
7- Rodos şövalyelerine sığınması 29 Temmuz 1482’de Rodos’a giden Cem Sultan, yapılan antlaşma gereğince istediği zaman adadan ayrılacağını düşünüyordu. Ancak sahtekar şövalyeler buna hiçbir zaman izin vermediler ve Cem Sultan esir hayatı yaşamaya başladı. Cem Sultan’ın Rodos şövalyelerinin eline düşmesi, hem kendisi hem de Osmanlı tarihi için talihsiz bir olay olmuştur.
Cem sorunu böylece bir iç sorunken bir Avrupa sorunu haline gelmiştir
Cem’in amacı, Rumeli’ye geçmek ve toplayacağı kuvvetlerle İstanbul üzerine yürümekti.

8- Cem Sultan daha sonra, Fransa’ya gönderildi. Cem Sultan’ın Fransa’dan başka bir ülkenin eline geçmesini Osmanlı Devleti açısından sakıncalı gören Sultan İkinci Bayezid, Fransa’ya bir elçi gönderek Cem Sultan’ın Fransa’da tutulmasını istedi
Rodos şövalyeleri, önceden II. Bayezit ile anlaştıklarından, Cem’i serbest bırakmadılar ve Fransa’ya götürdüler.
Bu olay Hıristiyan dünyasında Türkleri Avrupa’dan çıkarabilecekleri umudunu doğurmuştur.

9- Vatikan a getirilmesi (1488).Fransa’da üç yıl kadar dolaştırdıktan sonra, Papa VIII. VIII.Innocent’e teslim ettiler.
Papa’nın amacı, Cem’den yararlanmak ve Türkler üzerine Haçlı seferi düzenlemekti.
Cem en sıkıntılı günlerini burada geçirmiş ve Avrupa devletlerinin çıkar çatışmalarına alet olmuştur.
Ancak bunda başarılı olamayınca Cem Sultan’a Hıristiyan olma teklifinde bulundu. Buna karşılık Cem Sultan ona şöyle cevap verdi: “Değil Osmanlı Saltanatı, hatta bütün dünyanın padişahlığını verseniz dinimi değiştirmem”.
10- Cem Sultan vakası Osmanlı tarihinde Yıldırım Bayezid’in Timur’un elinde esir düşüp, demir kafese hapsedilmesinden sonra ikinci büyük trajik hadisedir. Rumeli’den tekrar Osmanlı topraklarına gelmek isteyen Cem Sultan, 13 yıl esir hayatı yaşadı. En son Papa’nın elinden Fransız Kralı tarafından kurtarılmış, ancak büyük bir ihtimalle zehirlendiği için bir hafta içinde yolda vefat etmiştir.
11- Papa’nın bir haçlı seferine kumanda ederek Osmanlı devleti ile savaşma teklifini reddettiğinde Papa’nın dilini anlamadı zannettiği Cem Sultan’a:”Öyleyse burada it gibi sürün” demesine karşılık olarak Cem Sultan, Papa’ya şöyle demiştir: “Sizin elinize düşen itten beter olmayacağıdı da ya nice olacağıdı” ve Papa’yı utandırmıştır.
12- Cem Sultan’ın bakım masrafları için Papa, Sultan İkinci Bayezid’den yılda 40.000 altından fazla para kopartmayı başarmış, Cem Sultan’ı serbest bırakma tehditleriyle de Osmanlı fetihlerini durdurmuştu. Bu olay ileride Şehzade katli için de önemli bir mesnet teşkil etmiştir.
13- Bu sırada Fransa Kralı VIII. Şarl, İtalya’ya girdi. VIII. Şarl’ın amacı, Cem’i yanına alıp İstanbul ve Kudüs üzerine Haçlı seferi düzenlemekti. VIII. Sarl, bazı koşullarla Cem’i Papadan aldı. Çileli bir hayattan sonra hastalanan Cem, Napoli’ye geldiği zaman hastalandı.
14- Cem Sultan, bunca olaydan sonra 25 Şubat 1495’de vefat etti. Sultan İkinci Bayezid bu olaya çok üzüldü ve üç gün yas ilan etti ve Cem Sultan’ın gıyabında cenaze namazı kıldırdı. Sultan İkinci Bayezid Cem Sultan’ın naaşını alabilmek için çok uğraştı. Vefatından 4 yıl sonra 1499 yılının Ocak ayında Cem Sultan’ın cenazesi Osmanlı topraklarına getirilerek Bursa’da kardeşi Şehzade Mustafa’nın yanına gömüldü. Böylece yıllar süren macerası sona erdi ve en azından cenazesi kendi topraklarına (Bursa) defnedildi.
Sonuçları:
1) Devşirme kökenli devlet adamları ile Türk soylu devlet adamları arasında rekabet hızlandı.
2) Memluklularla ilişkiler bozulmuş ilk kez savaşlar başlamıştır.
3) İspanyollara karşı yardım isteyen Beni Ahmer Devleti’ne istenilen yardım yapılamadı.
4) Karamanoğulları yeniden sorun olmuş bu beyliğe kesin olarak son verilmiştir.
5) Batı’daki seferler ve fetihler duraklamıştır.
6) Büyük ekonomik kayıplar olmuş, büyük miktarlarda haraçlar verilmiştir.
7) II. Beyazıt’ın hükümdarlık süresinin hemen hemen yarısı bu mücadeleyle geçmiştir.
8) Safevî tehlikesi önlenememiş,
9) II. Bayezit döneminin sönük geçmesine sebep olmuş,
10) Papa ve Avrupa tarafından baskı unsuru olarak kullanılmıştır.
11) Osmanlı Devletinin bir sorunu ilk kez dış (Avrupa) sorun haline gelmiştir (Rodos’a sığınmasıyla)

II- II. BAYEZİT DÖNEMİNİN SİYASAL OLAYLARI
II. Bayezit Döneminin Daha Önceki Dönemlere Göre Başarısız Geçmesinin Nedenleri
1) Cem Sultan’ın taht mücadelesi,
2) Doğuda Safevî tehlikesi,
3) Çocukları Selim, Ahmet ve Korkut’un tahta geçme istekleri
4) II. Beyazıt’ın savaştan kaçınan kişiliği

a) Karaman oğullarının Yıkılması (1483)
Fatih devrinde Osmanlı Devleti’nin Konya ve Karaman’ı alması üzerine Niğde ve Larende taraflarına çekilerek varlıklarını sürdüren Karamanoğulları , II. Bayezıd’a karşı Cem Sultan’ı destekleyince 1483’te tamamen ortadan kaldırıldı.

b) Boğdan Seferi(1484)
Sebepleri
1) Boğdan Prensliğine ait olan Kili ve Akkerman kalelerinin Osmanlı Devleti’nin Kırım ile olan kara bağlantısını kesmesi
2) Boğdan Prensliğ’nin Karadeniz ticaretini engellemeleri.
3) Boğdan Prensinin Osmanlılara karşı Macarlarla işbirliği yapması
Sefer: 1484’te Boğdan üzerine sefere çıkan II. Bayezit, Kili ve Akkerman kalelerini ele geçirdi.
Sonuçları:
1) Boğdan’ın fethi ile Karadeniz’in, batı kıyıları tamamen Osmanlı egemenliğine girdi.
2) Osmanlı’nın Kırım ile Balkan toprakları karadan birleşti.
3) Boğdan yıllık vergi vermeyi kabul ederek Osmanlı egemenliğine girdi.
4) İlk Osmanlı -Lehistan ilişkisi başladı.Bölgeye asker gönderen Leh kuvvetleri geri püskürtüldü.Bu olay Lehlileri ile Osmanlı ordusunun ilk savaşıdır.Daha sonra Lehistan ile bir ticaret anlaşması yapıldı (1489) . Kanuni dönemine kadar ilişkiler genellikle bozulmadı.
5) XVI. yüzyılda Osmanlı donanması Karadeniz ve Akdeniz’de söz sahibi haline gelmiştir. Aynı tarihlerde Venedikliler denizcilik alanında zayıflamış, ancak Akdeniz’in batısında İspanya ve Portekiz iki güçlü denizci devlet olarak ortaya çıkmıştır.
NOT: 1483’de yapılan akınlar sonucu, Hersek kesin olarak Osmanlı Devleti’ne katıldı. 1491 yılında Macaristan’a büyük akınlar düzenlendi. Sultan İkinci Bayezid 31 Mayıs 1499’da da Yunan seferine çıktı.

c) Osmanlı-Memlûk Savaşları (1485-1491)
Osmanlı Memluk ilişkileri İlk kez Yıldırım Bayezid döneminde bozulmuştur
Fatih’in son zamanlarında bozulmaya başlayan Osmanlı-Memlûk ilişkileri, II. Bayezit döneminde daha da gerginleşti ve savaşa dönüştü.
İki ülke arasındaki ilişkilerin bozulmasının başlıca nedenleri şunlardı:
1) Fatih’in, Hicaz su yollarının onarılması ve bakımı konusundaki teklifinin, Memlûklar ta-rafından kabul edilmemesi
2) Memlûk sultanının, Cem Sultan’a bir hükümdar gibi davranması
3) Memlüklerin Karaman oğlu Kasım Beyi desteklemesi
4) Memlûkların, Dulkadıroğulları Beyliği’nin iç işlerine karışmaları ve Ramazan oğulları Beyliği’ni egemenlikleri altına almak istemeleri
5) Hindistan hükümdarlarından Gücerat hükümdarı II. Mahmut Şah tarafından Fatih’e bir elçi gönderilmişti. Fakat bu elçi Cidde’de engellenerek yanında bulunan hediyelerin, Memlûkların Cidde valisi tarafından Memlûk sultanına gönderilmesi. ( II.Bayezid’e gönderilen hediyelere Memluklerce el konulması)
6) Osmanlıların giderek güçlenmesi ve İslâm dünyasının lideri durumuna gelmekte olmasının Memlûkleri rahatsız etmesi.
7) Memlüklerin Türk hacılarından vergi almaları
Savaş:1485’te başlayan savaşlar, 1491’e kadar devam etti. Her iki taraf için de büyük kayıplara neden olan bu savaşlar, Tunus beyinin aracılığı ile sona erdi.
Sonucu:Yapılan antlaşma ile Osmanlılar, bu savaşlarda ele geçirmiş oldukları Çukurova yöresini(Adana ve Tarsus’u) Mekke ve Medine evkafına ait olması nedeniyle Memlûklara bıraktılar.

d) Osmanlı-İran İlişkileri ve Şah Kulu İsyanı
AÇIKLAMA:Akkoyunlu Devleti’nin yıkılmasından sonra, İran, Azerbaycan ve Doğu Anadolu’da Tebriz başkent olmak üzere bir Türk devleti olan Safevî Devleti kurulmuştu (l 502). Bu devletin kurucusu Şah İsmail’dir. Büyük dedesi Erdebil Şeyhi Safiyüddin’den dolayı, kurduğu devlete Safevî adı verildi.
Şah Kulu İsyanı’nın Nedenleri
1) Şah İsmail’in Anadolu’yu ele geçirmek istemesi
2) Şah İsmail’in Anadolu’daki nüfuzunu artırmak için Şiiliği yayma politikası gütmesi
3) Şah İsmail’in II. Bayezıt’ın yönetimdeki esnek tutumundan yararlanmak istemesi

Şah İsmail taraftarlarının çalışmaları sonucunda Anadolu’da isyanlar çıkmıştır. Bu isyanların en önemlisi Şahkulu İsyanı idi (1511).
Şahkulu İsyanı (1511): Anadolu’da Şah İsmail’in propagandasını yapan Şahkulu, büyük bir isyan çıkardı (1511). Antalya, Elmalı, Burdur ve Keçiborlu isyancıların eline geçti.
Sonuçları:
1) İsyanların yoğunlaşması üzerine Trabzon Sancakbeyi olan Şehzade Selim merkezden habersiz harekete geçerek bir kısım İran toprağını ele geçirmiş, ancak II. Bayezid bu toprakları geri iade etmiştir.
2) Osmanlı kuvvetleri, ayaklanmayı güçlükle bastırabildi. Şahkulu öldürüldü ve isyancılar dağıldılar. Bu durum Safevilerin Anadolu’daki etkinliğini göstermektedir.
3) II.Bayezıt nüfuzunu kaybetti ve siyasi otoritesi sarsıldı.
4) II.Bayezıt’ın oğulları arasında taht mücadelesi başladı. Taht kavgalarını öleyemeyen II. Bayezıt tahti oğlu Yavuz Sultan Selim’e bıraktı. Dimetoka’ya giderken yolda öldü (1512).

e) Osmanlı Venedik İlişkileri
İstanbul’un fethi ile Osmanlı-Venedik ilişkileri bozulmuştu. Fatih döneminde uzun savaşlardan sonra bir takım imtiyazlar verilerek haçlı birliğinden ayrılmışlardı.
II.Bayezid devrinde Akdeniz’in en güçlü deniz kuvveti Venedik donanmasıydı. II. Bayezıt , donanmayı güçlendirerek Venedik donanması ile rekabet edecek duruma getirdi. Kemal ve Burak Reisler de Osmanlı donanmasına katıldı.
Sebepleri
1) Ege denizinde Osmanlı Devleti’nin Ege Denizindeki varlığı Venedik’in ticari faaliyetlerini olumsuz etkilemesi
2) Venedik’in Girit ve Kıbrıs adalarıyla Modon, Koron ve Navarin’e hakim olmasının Osmanlı çıkarlarına ters düşmesi
3) İtalya’daki devletlerin Osmanlı’yı savaşa teşvik etmesi .
4) Venedik’in Osmanlı aleyhine çalışmalara devam ediyorlar, Mora halkını kışkırtıyorlardı.

Savaş: Böylece Osmanlı Venedik savaşları yeniden başladı.Karadan ve denizden kuşatılan İnebahtı (Lepanto) (1499) (Bu sefer sırasında, Kemal ve Burak reislerin (Yenileceğini anlayınca kendi gemisini ateşledi) yönetimindeki Osmanlı donanması, Venedik donanmasını ağır yenilgiye uğrattı.) ardından Modon, Koron ve Navarin kaleleri ele geçirildi (1500).
Sonuçları
1) Mora’nın fethi tamamlandı (Venedik’in Mora yarımadasındaki egemenliği sona erdi.)
2) İnebahtı’nın alınması ile Osmanlı donanması Adriyatik Denizi’nde önemli bir üs elde etti.
3) Bu fetihler sonucu Mora’dan çıkarılan Venedikliler, 1501 yılında Akdeniz’deki Türk adalarına ve Midilli’ye saldırdılar. Ancak, Saruhan Valisi Şehzade Korkut’un müdahalesi üzerine başarılı olamadılar.
4) Osmanlılar ile başa çıkamayacaklarını anlayan Venedikliler barış istemek zorunda kaldılar. Alınan liman ve kaleler , Türklerde kalmak şartı ile 1502’de Venedik ile barış yapıldı.
Otranto seferinden sonra elimizden çıkan Ayamavra ve Kefalonya adaları geri alındı.
Endülüs’e Yardım 1469 yılında Aragon Kralı Ferdinand ve Kastilya Kraliçesi İzabella’nın evlenmesi ile İspanya, gücünü birleştirdi ve buradaki son Müslüman devlet olan Gırnata’yı ele geçirdi (1492). Bu tarihten sonra Müslümanlardan din değiştirmeleri veya ülkeyi terk etmeleri istendi. Buna uymayanlar engizisyon mahkemelerinde cezalandırılmaya başlandı. Müslümanların ve Yahudilerin katliama uğradıkları bu dönemde, Endülüs Müslümanları Osmanlılardan yardım istediler. II. Beyazıt, 1505 yılında, Kemal Reis kumandasındaki donanmayı, Endülüs (İspanya) Müslümanlarına yardıma gönderdi. Buradaki Müslümanlar, Türk donanması tarafından Kuzey Afrika kıyılarına taşındılar. Müslümanlarla birlikte aynı kaderi paylaşan Yahudiler de din ayrımı gözetilmeksizin kurtarıldılar. Bunlardan bir kısmı Osmanlı topraklarına(İstanbul ve Selanik) yerleştirilmişlerdir ki Türkiye’deki Musevilerin büyük bir bölümünün ataları bunlardır. Bu dönemde Türk denizcileri, Kuzey Afrika kıyılarında bazı üsler elde ettiler.
Bu devlete Osmanlı donanmasının uzak denizlerde savaşacak kadar yeterli olamaması
Cem Sultan’ın Avrupa’da bulunmasından dolayı yeterli yardım yapılamamıştır.

II.Beyazıt’ın Kişiliği ve Dönemin Diğer Özellikleri
Sultan İkinci Bayezid, dinine çok bağlı olduğu için kendisine Bayezid-i Veli denildi. Sultan İkinci Bayezid, şairleri saraya toplar, onlarla sohbet ederdi. Çok merhametli bir padişah olan Sultan İkinci Bayezid, sık sık fakirlere sadaka dağıtırdı.
Bilim adamlarını korudu.Neşri ve İdris-i Bitlisi Osmanlı tarihini yazdı.
Malların kontrolü ve standardı ilk kez bazı esaslara bağlandı.
Arapça ve Farsça’yı gayet iyi biliyordu. Çağatay lehçesi ve Uygur alfabesini de öğrendi. İslam ilimlerinin yanı sıra, matematik ve felsefe tahsili de yaptı. 24 Nisan 1512’de padişahlıktan ayrılmak zorunda kalan Sultan İkinci Bayezid, bir ay kadar daha yaşadı ve 26 Mayıs 1512’de vefat etti.
Sultan İkinci Bayezid İstanbul’da birbirinden güzel bir çok mimari eser ve kütüphaneler yaptırdı. 1505’de İstanbul Bayezid Camii ibadete açıldı. 14 Eylül 1509’da tarihinde “Kıyamet-i Suğra – Küçük Kıyamet” adıyla anılan deprem meydana gelmişti. Bu deprem İstanbul’u harabe haline getirdi. 1510 yılında İstanbul yeniden inşa edilmeye başlandı.
Sultan İkinci Bayezid’in yaptırdığı eserlerden bazıları şunlardır; İstanbul Davud Paşa Camii, Tokat Hatuniye Camii, Çemberlitaş Atik Ali Paşa Camii, Amasya Sultan İkinci Bayezid Külliyesi, Amasya Bayezid Medresesi, Edirne Bayezid Camii ve Medresesi, İstanbul Bayezid Medresesi, İstanbul Şehzade Camii.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: